Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι μόλις τακτοποιήσετε τέλεια την επιφάνεια εργασίας σας ή γυαλίσετε το πρόγραμμα των εργασιών σας, μια εβδομάδα αργότερα όλα ξαναγίνονται ένα συνονθύλευμα από προθεσμίες και άλλα πράγματα; Αυτό δεν οφείλεται στην προσωπική σας αποτυχία ή στην έλλειψη θέλησης. Είναι ένας θεμελιώδης νόμος του σύμπαντος που οι επιστήμονες ονομάζουν ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής.
Η παγίδα της ψεύτικης τάξης
Συνηθίζαμε να πιστεύουμε ότι σταθερότητα – είναι η φυσική κατάσταση του συστήματος. Στην πραγματικότητα, κάθε κλειστή δομή τείνει στη μέγιστη απλοποίηση, δηλαδή στην καταστροφή των συνδέσεων. Στη φυσική αυτό περιγράφεται από την έννοια εντροπία. Με απλά λόγια: για να διατηρήσουμε τη δομή, πρέπει να ξοδεύουμε συνεχώς ενέργεια. Μόλις σταματήσετε να επενδύετε προσπάθεια για τη συντήρηση του συστήματος, το χάος καταλαμβάνει αμέσως τον κενό χώρο.
Γιατί οι συνήθεις μέθοδοι δεν λειτουργούν
Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την ακαταστασία μέσω αυστηρό έλεγχο, αλλά αυτό είναι που συχνά προκαλεί την κατάρρευση. Ακολουθούν οι κύριοι παράγοντες που προκαλούν την επιστροφή του χάους:
-
Γνωστική υπερφόρτωση. Ο εγκέφαλος δεν μπορεί να διατηρήσει ένα υψηλό επίπεδο συγκέντρωσης επ’ αόριστον. Όταν ο πόρος της προσοχής εξαντλείται, υποσυνείδητα επιλέγουμε τον δρόμο της μικρότερης αντίστασης.
-
Συσσώρευση μικροσφαλμάτων. Μια μικρή παραδοχή σήμερα (π.χ. ένα ταχυδρομείο χωρίς διεύθυνση) μετατρέπεται αύριο σε χιονοστιβάδα εκατοντάδων ειδοποιήσεων.
-
Εξωτερικές μεταβλητές. Ο κόσμος γύρω μας είναι μια ροή απρόβλεπτων γεγονότων. Προσπαθώντας να δημιουργήσουμε μια στατική τάξη, γινόμαστε ευάλωτοι σε κάθε αλλαγή στο περιβάλλον.
Η ζωή ως δυναμική ισορροπία
Αντί να στοχεύουμε σε μια αποστειρωμένη και ακίνητη τάξη, είναι πιο αποτελεσματικό να υιοθετήσουμε την έννοια της δυναμικού χάους. Στη βιολογία και την κυβερνητική, δεν είναι τα πιο “τακτοποιημένα” συστήματα που επιβιώνουν, αλλά τα πιο προσαρμοστικά. Η τάξη δεν είναι το τελικό σημείο μιας διαδρομής, αλλά μια διαδικασία συνεχούς ενημέρωσης και διόρθωσης της πορείας.
Η αληθινή ανθεκτικότητα έγκειται στην ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς τα σήματα φθοράς στο χρόνο και να κατευθύνει την ενέργεια στα σωστά σημεία χωρίς να προσπαθεί να ελέγξει κάθε άτομο της ύπαρξής του. Το χάος είναι αναπόφευκτο, διότι αποτελεί πρόσφορο έδαφος για ανάπτυξη και την εμφάνιση νέων μορφών οργάνωσης.
Η συνεχής επιστροφή στην κατάσταση αβεβαιότητας δείχνει ότι το σύστημα είναι ζωντανό και συνεχίζει να ανταλλάσσει ενέργεια με τον περιβάλλοντα κόσμο.
