Ξοδεύουμε χρόνια ψάχνοντας για μια ονειρεμένη δουλειά, έναν άψογο σύντροφο ή δημιουργώντας ένα απόλυτη τάξη στο σπίτι. Φαίνεται ότι αξίζει λίγη περισσότερη προσπάθεια, και το παζλ θα συναρμολογηθεί σε μια τέλεια εικόνα. Αλλά μόλις επιτευχθεί ο στόχος, το αίσθημα της ικανοποίησης εξαφανίζεται γρήγορα, δίνοντας τη θέση του σε νέες αξιώσεις και ανησυχίες. Αυτό δεν είναι η προσωπική σας αποτυχία, αλλά ένας θεμελιώδης νόμος του κόσμου και του ανθρώπινου ψυχισμού.
Ένας εξελικτικός αγώνας χωρίς γραμμή τερματισμού
Ο εγκέφαλός μας δεν προγραμματίστηκε ποτέ για μια κατάσταση αιώνιας ευδαιμονίας. Η πρωταρχική του λειτουργία επιβίωση. Αν οι πρόγονοί μας, έχοντας βρει μια ζεστή σπηλιά και τροφή, είχαν σταματήσει την ανάπτυξή τους, έχοντας αποφασίσει ότι είχαν φτάσει στο ιδανικό, η ανθρωπότητα θα είχε πεθάνει. Η φύση έχει ενσωματώσει μέσα μας έναν μηχανισμό που απαιτεί συνεχώς “περισσότερα” και “καλύτερα”.
Αυτό το φαινόμενο στην ψυχολογία ονομάζεται ηδονική προσαρμογή. Συνηθίζουμε τα καλά πράγματα απίστευτα γρήγορα. Ένα νέο αυτοκίνητο μας κάνει ευτυχισμένους για ένα μήνα, μια αύξηση μισθού για δύο. Στη συνέχεια, το επίπεδο ευτυχίας επιστρέφει στη βασική γραμμή και ο εγκέφαλος αρχίζει να σαρώνει ξανά την πραγματικότητα για ελαττώματα. Το κυνήγι του ιδανικού είναι σαν να τρέχουμε πίσω από τον ορίζοντα, ο οποίος απομακρύνεται με κάθε βήμα.
Τα μαθηματικά του χάους
Το ιδανικό προϋποθέτει στατικότητα. Για να είναι κάτι τέλειο, πρέπει να είναι παγωμένο σε αυτό το σημείο για πάντα. Ωστόσο, το Σύμπαν βρίσκεται σε μια κατάσταση συνεχούς εντροπίας και δυναμικό χάος. Οι συνθήκες αλλάζουν κάθε δευτερόλεπτο: τα κύτταρα του σώματός μας ανανεώνονται, η οικονομία, το κλίμα και η διάθεση των γύρω μας αλλάζουν.
-
Κάθε “τέλειο” σύστημα καταρρέει υπό την επίδραση του χρόνου.
-
Η προσπάθεια να διορθωθεί η ορμή οδηγεί μόνο σε Νεύρωση του ελέγχου.
-
Τα άκαμπτα πρότυπα καταρρέουν υπό την πίεση της απρόβλεπτης πραγματικότητας.
Αυτό που φαινόταν ως πρότυπο χθες μπορεί να καταστεί παρωχημένο ή άσχετο σήμερα. Η επιδίωξη μιας παγωμένης μορφής τελειότητας έρχεται σε αντίθεση με την ίδια την ουσία της ζωής, που είναι η κίνηση και η αλλαγή.
Αντιληπτικό σφάλμα και φίλτρα
Συχνά κατασκευάζουμε μια εικόνα του ιδανικού με βάση αποσπασματικές πληροφορίες. Στην ψηφιακή εποχή, αυτό έχει γίνει ιδιαίτερα εμφανές. Βλέπουμε επεξεργασμένες φωτογραφίες, διαβάζουμε ιστορίες επιτυχίας χωρίς να αναφέρουμε τις αποτυχίες και συγκρίνουμε τις δικές μας εσωτερική αίσθηση του εαυτού μας με την εξωτερική όψη κάποιου άλλου.
Αυτό δημιουργεί μια γνωστική διαστρέβλωση. Ο εγκέφαλος συμπληρώνει τις λεπτομέρειες που λείπουν από τη ζωή κάποιου άλλου, αποδίδοντάς του αυτόματα μια τελειότητα που δεν υπάρχει. Δεν πολεμάμε πραγματικούς ανθρώπους ή αντικείμενα, αλλά φαντάσματα που δημιουργεί η φαντασία μας. Είναι αδύνατο να κερδίσουμε αυτή τη μάχη, επειδή η φαντασία θα είναι πάντα πιο ζωντανή από την ακαθάριστη ύλη της πραγματικότητας.
Η ομορφιά στις ατέλειες
Το παράδοξο είναι ότι οι αποκλίσεις από τον κανόνα είναι αυτές που κάνουν τα πράγματα και τους ανθρώπους πολύτιμους. Στην ιαπωνική αισθητική, υπάρχει μια έννοια wabi-sabi – η τέχνη του να βλέπεις την ομορφιά στην ατέλεια, την παροδικότητα και την ανολοκλήρωση. Μια ρωγμή σε ένα βάζο το κάνει μοναδικό, μια ουλή αφηγείται μια ιστορία και ένα λάθος στο σχεδιασμό μπορεί να οδηγήσει σε μια απροσδόκητη ανακάλυψη.
Το ιδανικό είναι αποστειρωμένο και βαρετό. Δεν προϋποθέτει καμία εξέλιξη. Το ζωντανό έχει πάντα τραχύτητα, ασυμμετρία και ελαττώματα. Είναι αυτές οι λεπτομέρειες που δημιουργούν χαρακτήρα και το βάθος για το οποίο εκτιμούμε την τέχνη, τη φύση και τους αγαπημένους μας. Η εγκατάλειψη της αναζήτησης του απόλυτου απελευθερώνει ένα τεράστιο ποσό ενέργειας που προηγουμένως καταναλωνόταν από το άγχος της ανεπάρκειας.
Η αποδοχή ότι η τελειότητα δεν υπάρχει δεν σημαίνει άρνηση ανάπτυξης ή μείωση του πήχη. Είναι μια μετατόπιση της εστίασης από το ανέφικτο αποτέλεσμα στην ίδια τη διαδικασία. Η ζωή είναι πληρέστερη όταν σταματάμε να περιμένουμε τη στιγμή που όλα θα είναι “σωστά” και αρχίζουμε να αλληλεπιδρούμε με τον κόσμο όπως είναι. Η αληθινή αρμονία δεν προέρχεται από την απουσία του χάους, αλλά από την ικανότητα να υπάρχουμε ευέλικτα μέσα σε αυτό.
